Van vervroegde naar voorwaardelijke invrijheidstelling

In de oude situatie werden gevangenen na twee-derde deel van hun vrijheidsstraf vrijgelaten. Aan deze sterk bekritiseerde situatie is met de Wet op de Voorwaardelijke Invrijheidstelling (VI) een einde gekomen. Na invoering van deze Wet op de VI konden voorwaarden worden gesteld aan de invrijheidstelling. Wat betekende deze verandering voor de organisaties in de strafrechtsketen? Wat kwam er op hen af? Significant heeft op interactieve wijze de impact van de nieuwe wet vastgesteld. Het resultaat: felle discussies, verrassende inzichten en een goed gevalideerd beeld van de toekomst na invoering van VI.

De wet VI is opgenomen in Staatsblad 500 van 18 december 2007. Het doel van het voorwaardelijk maken van de invrijheidstelling is bijdragen aan de bescherming van de samenleving door de kans op recidive te beperken.

De wet heeft consequenties voor de organisaties in de strafrechtsketen. Welke effecten wanneer zullen optreden en hoe groot deze effecten zijn, was voor de ketenpartners niet duidelijk. Derhalve is ons, samen met het projectteam SMS (Simulatiemodellen Strafrechtketen) van het Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving van het Ministerie van Justitie, gevraagd een inschatting te maken van de effecten van de invoering van de voorwaardelijke invrijheidstelling.

Allereerst hebben wij met een groot aantal experts een conceptueel model opgesteld. Doel was om de aangrijpingspunten en reikwijdte van de voorgestelde maatregelen te kunnen vaststellen. De kenmerken van de vraag en de context waarin de vraag is gesteld, hebben richting gegeven aan de onderzoeksmethode.

• We zijn gevraagd om een kwantitatieve inschatting te maken van de impact van de invoering van VI zoals die zich in de tijd zal manifesteren. Hiertoe hebben wij een systeemdynamisch rekenmodel opgesteld. Met een dergelijk rekenmodel houd je rekening met tijdsvertragingen, waardoor je effecten over de tijd goed kunt berekenen
• De vraag was de effecten ex ante te bepalen. Dat wil zeggen vóór invoering van de wetswijzigingen die de invoering van VI regelen. Uitspraken over ontwikkelingen in de toekomst gaan altijd gepaard met onzekerheid. Om goede, beredeneerde schattingen te maken van deze ontwikkelingen, hebben we een onderzoeksaanpak gehanteerd. Daarin zijn relevante actoren uit de organisaties in de strafrechtketen intensief betrokken bij het bepalen van de structuur en de invoergegevens van het rekenmodel. Dit wordt ook wel ‘Group Model Building’ genoemd. Er zijn zes plenaire bijeenkomsten geweest met de klankbordgroep en elf bijeenkomsten met de afzonderlijke ketenorganisaties.

##Duidelijke en bruikbare resultaten!

Het resultaat van het traject is drieledig.

• Ten eerste is voor alle relevante organisaties in de strafrechtketen, met een bepaalde onzekerheidsmarge, berekend hoeveel van welke “VI-producten” in de tijd moeten worden geleverd
• Ten tweede is beredeneerd op welke manieren VI haar doelen zal realiseren: het leveren van een bijdrage aan de bescherming van de samenleving door de kans op recidive te beperken
• En, misschien wel het meest belangrijk: door intensief met vertegenwoordigers van alle ketenpartners samen te werken kwamen we tot belangrijke inzichten. Zo werd duidelijk dat de omvang van de groep personen die onder VI valt, kleiner is dan verwacht (door een dalende trend in het aantal langjarige vrijheidsstraffen) en dat de effecten van de wetswijziging later optreden dan verwacht.